Obydwu czy obydwóch – która forma jest poprawna?
W języku polskim nie brakuje słów i wyrażeń, które potrafią wprawić w zakłopotanie nawet najbardziej doświadczonych użytkowników. Jednym z nich jest para „obydwu” i „obydwóch”. Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się identyczne, to jednak ich poprawność i zastosowanie budzą wiele wątpliwości. W niniejszym artykule rozwiejemy wszelkie wątpliwości językowe związane z tym zagadnieniem i odpowiemy na pytanie: która forma jest właściwa i kiedy należy jej używać?
Znaczenie słowa „obydwu” i „obydwóch”
Obydwie formy – „obydwu” i „obydwóch” – są używane jako liczebniki zbiorowe w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby mnogiej. Odnoszą się do dwóch osób lub rzeczy, jednocześnie wzmacniając wyraz „obaj”, „oboje” lub „obie”. Popularne przykłady zastosowania to m.in.: „rozmawialiśmy z obydwoma uczniami” albo „prosiłam o pomoc obydwóch pracowników”.
Warto jednak zaznaczyć, że obydwie formy – choć funkcjonują w języku polskim – różnią się stopniem normatywności. O ile „obydwu” uznawane jest za formę neutralną i powszechnie akceptowaną w sytuacjach oficjalnych, o tyle „obydwóch” bywa traktowana jako forma mniej staranna, mimo że również poprawna według norm językowych.
Oficjalna poprawność gramatyczna – co mówią słowniki i językoznawcy?
Według Słownika Poprawnej Polszczyzny PWN poprawne są obie formy: zarówno „obydwu”, jak i „obydwóch”. Niemniej słownikarze jednoznacznie wskazują, że forma „obydwu” jest zalecana jako neutralna stylistycznie i preferowana w tekstach oficjalnych, naukowych czy urzędowych. Z kolei „obydwóch” jest bardziej kolokwialna, występuje częściej w języku mówionym i może być uznawana za zbyt potoczną w poważniejszych kontekstach.
Normatywiści zaznaczają również, że formy „obydwu” i „obydwóch” są równoważne znaczeniowo, a ich użycie często zależy od indywidualnych przyzwyczajeń językowych, formy stylistycznej wypowiedzi lub gwary regionalnej.
Najczęstsze błędy i wątpliwości użytkowników języka
Jednym z najczęstszych błędów jest mieszanie form i stosowanie ich w kontekstach niewłaściwych gramatycznie. Przykład: „Spotkałem obydwóch kobiet” – to błąd, ponieważ słowo „kobiety” jest rodzaju żeńskiego, a liczebnik „obydwóch” stosuje się do rodzaju męskoosobowego lub ogólnego. Poprawnie powinno być: „Spotkałem obie kobiety” albo „Spotkałem obydwie kobiety”.
Inny przykład błędnego użycia to niezrozumienie, z jakimi przypadkami gramatycznymi można stosować dane formy. Liczebnika „obydwóch” nie stosujemy np. w mianowniku – tam używać należy formy „obaj”, „oboje” lub „obie” w zależności od rodzaju.
W jakim kontekście najlepiej używać formy „obydwu”?
Forma „obydwu” znajduje zastosowanie w zdaniach, w których chcemy utrzymać oficjalny, neutralny ton wypowiedzi. Dobrym przykładem może być pismo urzędowe: „W wyniku prowadzonych kontroli stwierdzono nieprawidłowości w działaniach obydwu kontrahentów”.
Można ją również bez obaw stosować w pracach naukowych, artykułach prasowych i wypowiedziach medialnych: „Analizie poddano wyniki obydwu badań klinicznych” lub „Opinia publiczna śledziła losy obydwu kandydatów na prezydenta”.
Warto również zauważyć, że forma „obydwu” jest krótsza i bardziej elegancka w brzmieniu, co może mieć znaczenie przy stylistycznym dopracowywaniu tekstu.
Dlaczego forma „obydwóch” jest mniej zalecana?
Choć zgodnie z normami obie formy są poprawne, forma „obydwóch” bywa postrzegana jako mniej elegancka i bardziej potoczna. Jej dźwiękowa złożoność (końcówka „-dwu-ch”) może również sprawiać, że brzmi nieco ciężko w formalnych wypowiedziach. Językoznawcy wskazują, że może to być pozostałość dawnych form fleksyjnych, które współcześnie uznaje się za archaiczne lub niewygodne w codziennym użyciu.
W literaturze i publicystyce forma „obydwóch” pojawia się znacznie rzadziej niż „obydwu”, co jest dodatkowym dowodem na dominację tej drugiej jako stylistycznie lepszej i bardziej uniwersalnej.
Synonimy i alternatywy dla form „obydwu” i „obydwóch”
W celu uniknięcia dylematu językowego, istnieje możliwość zastosowania synonimicznych form liczebników, takich jak „dwóch”, „dwojga”, „dwóm”, w zależności od kontekstu zdania i rodzaju gramatycznego. Przykładowo zamiast mówić „obydwu partnerów”, możemy powiedzieć „dwóch partnerów” – obie wersje są poprawne i akceptowane.
Często warto również rozważyć rezygnację z liczebnika złożonego i zastąpienie go prostym określeniem: „obu studentom” zamiast „obydwu studentom”. Wybór zależy od stylu wypowiedzi, jej formalności i zamierzonego przekazu.
Jak zapamiętać różnicę – praktyczne wskazówki
Aby łatwiej zapamiętać, kiedy stosować daną formę, można posłużyć się prostą zasadą: jeśli chcemy brzmieć bardziej oficjalnie i neutralnie – wybierajmy „obydwu”. W sytuacjach mniej formalnych, np. w rozmowie towarzyskiej, dopuszczalne jest użycie formy „obydwóch”. Ponadto warto unikać tej drugiej formy w pismach formalnych, w których styl ma znaczenie.
Skuteczną metodą może być też skupienie się na wygodzie wymowy – jeśli dana forma sprawia trudność podczas mówienia, najprawdopodobniej lepsza będzie forma krótsza, czyli „obydwu”.
Czy forma „obydwóch” zniknie z języka polskiego?
Choć wiele form fleksyjnych ulega zatarciu w miarę ewolucji języka, nie można stwierdzić z całą pewnością, że „obydwóch” zniknie z polszczyzny. Nadal funkcjonuje w mowie potocznej, szczególnie w niektórych regionach Polski. Niemniej tendencje standaryzacyjne i uproszczenia językowe wskazują, że forma „obydwu” wyraźnie dominuje i może z czasem całkowicie zastąpić konkurencyjną wersję.
Dobrą praktyką językową pozostaje zatem używanie formy bardziej uniwersalnej i powszechnie akceptowanej, jaką bez wątpienia jest „obydwu”.
Joanna Tkacz – redaktorka magazynu feminin.pl. Z pasją tworzy treści, które inspirują kobiety do świadomego życia, dbania o siebie i otaczającą przestrzeń. Specjalizuje się w tematach związanych ze stylem życia, relacjami, psychologią i nowoczesnym podejściem do kobiecości.
